PT100 คืออะไร ต่างจาก Thermocouple อย่างไร เลือกวัดอุณหภูมิให้ถูกงาน

อัพเดทล่าสุด: 21 ต.ค. 2026

38 ผู้เข้าชม

PT100 คืออะไร ต่างจาก Thermocouple อย่างไร เลือกวัดอุณหภูมิให้ถูกงาน

เปรียบเทียบเซนเซอร์อุณหภูมิอุตสาหกรรมสองแบบที่ใช้มากที่สุด ทั้งช่วงวัด ความแม่นยำ ความทนทาน และวิธีต่อสายที่ถูกต้อง

PT100 คือ เซนเซอร์วัดอุณหภูมิแบบ RTD ที่ใช้ขดลวดหรือฟิล์มแพลทินัม มีความต้านทาน 100 โอห์มที่ 0°C และความต้านทานเพิ่มขึ้นตามอุณหภูมิ ให้ความแม่นยำและความเสถียรสูง เหมาะกับงานไม่เกินประมาณ 500°C ส่วน Thermocouple ใช้โลหะสองชนิดสร้างแรงดันไฟฟ้าตามอุณหภูมิ วัดได้สูงกว่ามาก ทนทาน และตอบสนองเร็ว แต่แม่นยำน้อยกว่า

วัดอุณหภูมิสูงกว่า 500°C ต้องใช้ Thermocouple โดยทั่วไปใช้ Type K ได้ถึงประมาณ 1,200°C และใช้ Type R, S หรือ B สำหรับเตาที่ร้อนกว่านั้น

PT100 คืออะไร ทำงานอย่างไร?

PT100 เป็นเซนเซอร์ประเภท RTD (Resistance Temperature Detector) "PT" มาจากสัญลักษณ์ธาตุแพลทินัม ส่วน "100" คือความต้านทาน 100 โอห์มที่ 0°C เมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น ความต้านทานจะเพิ่มขึ้นประมาณ 0.385 โอห์มต่อ 1°C ตามมาตรฐาน IEC 60751 อุปกรณ์วัดจะจ่ายกระแสเล็กๆ ผ่านเซนเซอร์แล้วอ่านความต้านทาน ก่อนแปลงเป็นค่าอุณหภูมิ

อุณหภูมิ	ความต้านทาน PT100 โดยประมาณ
0°C	100.00 Ω
50°C	119.40 Ω
100°C	138.51 Ω
200°C	175.86 Ω

นอกจาก PT100 ยังมี PT1000 ที่มีความต้านทาน 1,000 โอห์มที่ 0°C ซึ่งได้รับผลจากความต้านทานสายไฟน้อยกว่า จึงนิยมในงานที่เดินสายยาวหรือใช้กับอุปกรณ์ขนาดเล็ก

Thermocouple คืออะไร ทำงานอย่างไร?

Thermocouple ประกอบด้วยลวดโลหะต่างชนิดสองเส้นเชื่อมปลายเข้าด้วยกัน เมื่อปลายจุดวัด (Hot Junction) กับปลายจุดต่อเข้าเครื่องมือ (Cold Junction) มีอุณหภูมิต่างกัน จะเกิดแรงดันไฟฟ้าขนาดเล็กระดับมิลลิโวลต์ตาม ปรากฏการณ์ Seebeck เครื่องมือวัดจึงต้องวัดอุณหภูมิที่จุดต่อสายด้วย เรียกว่า การชดเชยจุดอ้างอิง (Cold Junction Compensation) เพื่อคำนวณอุณหภูมิจริงที่ปลายวัด

Thermocouple ชนิดที่ใช้บ่อย

Type	ช่วงใช้งานโดยประมาณ	งานที่นิยม
K	-200 ถึง 1,200°C	ใช้มากที่สุด เตาอบ เตาหลอม หม้อไอน้ำ งานทั่วไป
J	0 ถึง 750°C	เครื่องฉีดพลาสติก เครื่องจักรรุ่นเก่า
T	-200 ถึง 350°C	งานอุณหภูมิต่ำ ห้องเย็น งานอาหาร
N	-200 ถึง 1,300°C	ทดแทน Type K เมื่อต้องการความเสถียรระยะยาวที่อุณหภูมิสูง
R, S	0 ถึงประมาณ 1,600°C	เตาเผาเซรามิก เตาหลอมแก้วและโลหะ
B	ประมาณ 600 ถึง 1,700°C	เตาอุณหภูมิสูงมาก งานหลอมพิเศษ

ช่วงอุณหภูมิใช้งานจริงขึ้นกับขนาดลวด ปลอกหุ้ม และสภาพบรรยากาศ ควรตรวจสเปกจากผู้ผลิตเสมอ

PT100 กับ Thermocouple ต่างกันอย่างไร?

หัวข้อ	PT100 (RTD)	Thermocouple
หลักการ	ความต้านทานเปลี่ยนตามอุณหภูมิ	โลหะสองชนิดสร้างแรงดันไฟฟ้า
ช่วงวัดทั่วไป	-200 ถึงประมาณ 500°C (บางรุ่นสูงกว่านี้)	-200 ถึงเกือบ 1,800°C ตามชนิด
ความแม่นยำ	สูง เช่น Class A ประมาณ ±0.15°C ที่ 0°C	ปานกลาง เช่น Type K Class 2 ประมาณ ±2.5°C หรือ 0.75%
ความเสถียรระยะยาว	ดีมาก ค่าเพี้ยนน้อย	ค่าเพี้ยนได้เมื่อใช้งานที่อุณหภูมิสูงนาน
ความเร็วตอบสนอง	ช้ากว่า	เร็ว โดยเฉพาะปลายวัดขนาดเล็ก
ทนแรงสั่นสะเทือน	ปานกลาง แบบฟิล์มบางทนกว่าแบบขดลวด	ดี
สายต่อ	สายทองแดงทั่วไป แบบ 3 หรือ 4 สาย	ต้องใช้สายชดเชยชนิดเดียวกับเทอร์โมคัปเปิล
ราคา	สูงกว่า	ประหยัดกว่า (ยกเว้น Type R, S, B ที่ใช้โลหะมีค่า)

เลือกใช้แบบไหนให้ถูกงาน?

เลือก PT100 เมื่อ

อุณหภูมิไม่เกินประมาณ 500°C
ต้องการความแม่นยำสูงและค่าคงที่ระยะยาว
งานอาหาร ยา ห้องเย็น ระบบปรับอากาศ ชิลเลอร์ น้ำหล่อเย็น
งานที่ต้องตรวจสอบย้อนกลับและสอบเทียบเป็นประจำ

เลือก Thermocouple เมื่อ

อุณหภูมิสูงกว่า 500°C
ต้องการตอบสนองเร็ว หรือวัดจุดเล็ก ๆ
มีแรงสั่นสะเทือนมาก หรือสภาพแวดล้อมสมบุกสมบัน
เตาอบ เตาหลอม หม้อไอน้ำ ปล่องไอเสีย เครื่องฉีดพลาสติก

วัดอุณหภูมิสูงกว่า 500°C ต้องใช้อะไร?

ใช้ Thermocouple เป็นหลัก ช่วง 5001,200°C นิยม Type K หรือ Type N หากต้องการความเสถียรระยะยาว ส่วนเตาที่ร้อนเกิน 1,200°C ใช้ Type R, S หรือ B ร่วมกับปลอกป้องกันเซรามิก และหากวัดวัตถุที่เคลื่อนที่หรือแตะไม่ได้ อาจพิจารณาเครื่องวัดอุณหภูมิอินฟราเรดแทน

การต่อสาย PT100 แบบ 2, 3 และ 4 สาย

เพราะ PT100 วัดค่าความต้านทาน ความต้านทานของสายไฟก็จะถูกนับรวมเข้าไปด้วย วิธีต่อสายจึงส่งผลต่อความแม่นยำโดยตรง

แบบ	คุณสมบัติ	เหมาะกับ
2 สาย	ความต้านทานสายรวมเข้าในค่าที่วัด ค่าอ่านสูงกว่าจริง	สายสั้นมาก หรือใช้ร่วมกับทรานสมิตเตอร์ที่หัวเซนเซอร์
3 สาย	ชดเชยความต้านทานสายได้ เมื่อสายทั้งสามเส้นเหมือนกัน	มาตรฐานของงานอุตสาหกรรม
4 สาย	ตัดผลของสายออกเกือบทั้งหมด แม่นยำที่สุด	ห้องปฏิบัติการ งานสอบเทียบ

ตัวอย่างความคลาดเคลื่อนของแบบ 2 สาย

สายทองแดงขนาด 0.5 ตร.มม. ยาว 10 เมตร มีความต้านทานประมาณ 0.34 โอห์มต่อเส้น ไป-กลับรวมราว 0.69 โอห์ม คิดเป็นค่าอุณหภูมิที่อ่านสูงเกินจริง ประมาณ 1.8°C ซึ่งมากกว่าความแม่นยำของตัว PT100 เองหลายเท่า

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยหน้างาน

ใช้สายทองแดงต่อ Thermocouple ทำให้เกิดจุดต่อโลหะใหม่และค่าเพี้ยน ต้องใช้สายชดเชย (Compensating / Extension Cable) ชนิดตรงกับ Type
ต่อขั้ว Thermocouple สลับ ค่าที่อ่านได้จะเปลี่ยนกลับทิศเมื่ออุณหภูมิเปลี่ยน ตรวจขั้วบวกลบตามสีสายของมาตรฐานที่ใช้
ตั้งค่า Type ในตัวอ่านไม่ตรงกับเซนเซอร์ เช่น ต่อ Type J แต่ตั้งเป็น K ค่าจะผิดทั้งช่วง
หัววัดจุ่มไม่ลึกพอ ความร้อนรั่วผ่านปลอกออกสู่ภายนอก ควรจุ่มลึกพอตามคำแนะนำผู้ผลิต และใช้ Thermowell ในท่อที่มีแรงดันหรือการไหลแรง
เดินสายสัญญาณ mV ยาวใกล้สายกำลัง สัญญาณ Thermocouple เล็กมากจึงรับสัญญาณรบกวนง่าย ควรแปลงเป็น 420mA หรือ RS485 ใกล้จุดวัด

แปลงสัญญาณและเชื่อมต่อระบบ IoT

ในงานอุตสาหกรรม นิยมติด ทรานสมิตเตอร์อุณหภูมิ (Temperature Transmitter) ไว้ที่หัวเซนเซอร์หรือในตู้ใกล้จุดวัด เพื่อแปลงค่าความต้านทานหรือแรงดัน mV เป็นสัญญาณ 420mA หรือ RS485 Modbus-RTU ที่ทนสัญญาณรบกวนและเดินสายได้ไกล

FlowPLC และ IoT Edge Gateway ของ E-POWER อ่านค่าอุณหภูมิจากทรานสมิตเตอร์ได้โดยตรง นำไปควบคุมฮีตเตอร์ พัดลม หรือวาล์วด้วยลอจิก Node-RED บันทึกกราฟย้อนหลัง และแจ้งเตือนผ่าน LINE หรือ Telegram เมื่ออุณหภูมิเกินกำหนด เหมาะกับงานเตาอบ ห้องเย็น ชิลเลอร์ และกระบวนการผลิตในโรงงาน