เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ (ClO2) ควบคุมการฆ่าเชื้อน้ำทิ้งและน้ำใช้ในโรงงานอาหาร

อัพเดทล่าสุด: 12 พ.ย. 2026
53 ผู้เข้าชม
DC0

WATER DISINFECTION CONTROL

เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ (ClO2) ควบคุมการฆ่าเชื้อน้ำทิ้งและน้ำใช้ในโรงงานอาหาร

คลอรีนไดออกไซด์ฆ่าเชื้อได้ดีแม้น้ำมี pH สูง และไม่ทิ้งกลิ่นคลอรีนในผลิตภัณฑ์ แต่ระเหยและสลายตัวเร็ว การวัดค่าต่อเนื่องคือกุญแจที่ทำให้ฆ่าเชื้อได้ผลโดยไม่สิ้นเปลืองสารเคมี

เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ เป็นอุปกรณ์ที่โรงงานแปรรูปอาหาร โรงงานล้างและแพ็กผักผลไม้ โรงงานแปรรูปเนื้อสัตว์ และโรงงานเครื่องดื่มนำมาใช้มากขึ้น เพราะคลอรีนไดออกไซด์ (ClO2) เป็นสารฆ่าเชื้อที่ทำงานได้ดีในสภาพที่คลอรีนทั่วไปมีข้อจำกัด แต่ก็ระเหยและสลายตัวเร็ว หากไม่วัดค่าต่อเนื่อง โรงงานจะไม่รู้เลยว่าน้ำในแต่ละช่วงเวลามีสารฆ่าเชื้อเพียงพอหรือมากเกินไป บทความนี้อธิบายความแตกต่างระหว่างคลอรีนไดออกไซด์กับคลอรีนทั่วไป จุดที่ควรวัด ชนิดของเซนเซอร์ และวิธีควบคุมการโดสอัตโนมัติ

คำตอบสั้น: คลอรีนไดออกไซด์ต่างจากคลอรีนทั่วไปอย่างไร?

คลอรีนทั่วไป เช่น โซเดียมไฮโปคลอไรต์หรือคลอรีนผง เมื่อละลายน้ำจะกลายเป็นกรดไฮโปคลอรัส (HOCl) ซึ่งฆ่าเชื้อได้ดีเมื่อ pH ต่ำกว่าประมาณ 7.5 และทำปฏิกิริยากับแอมโมเนียและสารอินทรีย์จนเกิดคลอรามีนหรือสารพลอยได้กลุ่มไตรฮาโลมีเทน ส่วน คลอรีนไดออกไซด์ (ClO2) ละลายอยู่ในน้ำเป็นโมเลกุลก๊าซ ไม่แตกตัวตาม pH จึงฆ่าเชื้อได้ดีในช่วง pH กว้าง ไม่ทำปฏิกิริยากับแอมโมเนีย และแทบไม่สร้างไตรฮาโลมีเทน

ข้อแลกเปลี่ยนคือ ClO2 ต้องผลิตที่หน้างาน ระเหยง่าย และเกิดสารพลอยได้คลอไรต์ (Chlorite) กับคลอเรต (Chlorate) เมื่อโดสเกิน การใช้ เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ ควบคุมการโดสจึงสำคัญกว่าระบบคลอรีนทั่วไป

01

คลอรีนไดออกไซด์ต่างจากคลอรีนทั่วไปอย่างไร

หัวข้อ คลอรีนทั่วไป (HOCl) คลอรีนไดออกไซด์ (ClO2)
รูปแบบในน้ำ แตกตัวเป็น HOCl และไฮโปคลอไรต์ไอออนตาม pH ละลายเป็นโมเลกุลก๊าซ ไม่แตกตัว
ผลของ pH ฆ่าเชื้อได้ดีเมื่อ pH ต่ำกว่าประมาณ 7.5 ประสิทธิภาพลดลงเมื่อ pH สูงขึ้น ประสิทธิภาพค่อนข้างคงที่ในช่วง pH ประมาณ 4-10
แอมโมเนียในน้ำ เกิดคลอรามีน ฆ่าเชื้อได้อ่อนลงและมีกลิ่น ไม่ทำปฏิกิริยากับแอมโมเนีย
สารพลอยได้หลัก ไตรฮาโลมีเทน (THMs) และกรดฮาโลอะซิติก เมื่อน้ำมีสารอินทรีย์ คลอไรต์และคลอเรต
กลิ่นและรส อาจเกิดกลิ่นคลอรีนและคลอโรฟีนอล ปัญหากลิ่นและรสน้อยกว่า
ไบโอฟิล์มในท่อ กำจัดได้จำกัด แทรกซึมและกำจัดไบโอฟิล์มได้ดีกว่า
การจัดหา ซื้อเป็นสารละลายหรือเม็ด เก็บสำรองได้ ต้องผลิตด้วยเครื่องผลิตที่หน้างาน
วิธีวัดที่เหมาะสม เซนเซอร์คลอรีนอิสระ และ DPD เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ และ DPD แบบเติมไกลซีน

ด้วยคุณสมบัติเหล่านี้ คลอรีนไดออกไซด์จึงเหมาะกับน้ำที่มี pH สูง น้ำที่มีแอมโมเนียหรือสารอินทรีย์ปน และระบบท่อที่มีปัญหาไบโอฟิล์ม ซึ่งเป็นสภาพที่พบบ่อยในโรงงานอาหาร

02

โรงงานอาหารใช้คลอรีนไดออกไซด์ตรงไหนบ้าง

แต่ละจุดมีภาระสารอินทรีย์และอัตราการสลายตัวของ ClO2 ต่างกัน จึงควรติดตั้ง เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ ในจุดที่มีความเสี่ยงต่อความปลอดภัยอาหารสูงที่สุดก่อน

จุดใช้งาน เป้าหมาย ทำไมต้องวัดต่อเนื่อง
น้ำล้างผัก ผลไม้ และวัตถุดิบ ลดเชื้อบนผิววัตถุดิบ และป้องกันการปนเปื้อนข้ามผ่านน้ำล้าง ดินและสารอินทรีย์จากวัตถุดิบใช้ ClO2 หมดเร็ว ค่าลดลงตามปริมาณการผลิต
น้ำแช่เย็นซากไก่และเนื้อสัตว์ ควบคุมเชื้อในน้ำแช่ที่หมุนเวียน ภาระสารอินทรีย์เปลี่ยนตลอดกะการผลิต
ระบบน้ำใช้และท่อจ่ายน้ำ ป้องกันไบโอฟิล์มและเชื้อในท่อ ต้องยืนยันค่าคงเหลือที่ปลายท่อ ไม่ใช่เฉพาะจุดเติมสาร
หอผึ่งเย็น (Cooling Tower) ควบคุมไบโอฟิล์มและเชื้อ Legionella น้ำอุ่นและแสงแดดทำให้ ClO2 หายเร็ว
น้ำทิ้งหลังบำบัด ฆ่าเชื้อก่อนระบายออกนอกโรงงาน ต้องฆ่าเชื้อให้พอ แต่ไม่ปล่อยสารเคมีเกินลงแหล่งน้ำ

03

ทำไมโรงงานอาหารต้องใช้ เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ ควบคุมการโดส

ความต้องการสารฆ่าเชื้อในน้ำเปลี่ยนตลอดเวลาตามปริมาณวัตถุดิบ อุณหภูมิ และคุณภาพน้ำ การตั้งปั๊มโดสไว้ที่อัตราคงที่โดยไม่มี เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ ป้อนกลับ จึงทำให้ค่าแกว่งไปทั้งสองทาง

เมื่อโดสน้อยเกินไป เมื่อโดสมากเกินไป
เชื้อโรครอดผ่านไปกับน้ำล้างและวัตถุดิบ เสี่ยงต่อความปลอดภัยอาหาร คลอไรต์และคลอเรตสะสมสูงขึ้น
ไบโอฟิล์มสะสมในท่อและอุปกรณ์ สิ้นเปลืองสารเคมีและค่าใช้จ่ายโดยไม่จำเป็น
น้ำทิ้งฆ่าเชื้อไม่ผ่านเกณฑ์ ก๊าซ ClO2 ฟุ้งในพื้นที่ทำงาน และกัดกร่อนอุปกรณ์
พบข้อบกพร่องเมื่อตรวจประเมิน GMP และ HACCP กระทบจุลินทรีย์ในระบบบำบัดน้ำเสียแบบชีวภาพ

ค่าอ้างอิงที่ใช้บ่อย

ตัวอย่างเช่น ข้อกำหนดของ US FDA อนุญาตให้ใช้คลอรีนไดออกไซด์ในน้ำล้างผักผลไม้ โดยค่าคงเหลือไม่เกิน 3 ppm และ US EPA กำหนดค่าคลอรีนไดออกไซด์คงเหลือสูงสุดในน้ำดื่มไว้ที่ 0.8 mg/L ค่าที่โรงงานใช้จริงต้องอ้างอิงข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์ ลูกค้า และหน่วยงานที่กำกับดูแล ซึ่งทั้งหมดต้องมีข้อมูลการวัดเป็นหลักฐาน

04

เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ มีกี่แบบ เลือกแบบไหนดี

ชนิด หลักการ เหมาะกับ ข้อควรรู้
แอมเพอโรเมตริกแบบมีเมมเบรน วัดกระแสจากปฏิกิริยาที่ขั้วไฟฟ้าหลังเมมเบรน งานที่ต้องการค่า ClO2 แยกจากคลอรีนอิสระ ถูกรบกวนจากคลอรีนน้อย ต้องเปลี่ยนเมมเบรนและน้ำยาอิเล็กโทรไลต์ตามรอบ
แอมเพอโรเมตริกแบบไม่มีเมมเบรน ขั้วไฟฟ้าสัมผัสน้ำโดยตรง ใช้กับโฟลว์เซลล์ น้ำใช้ที่ค่อนข้างสะอาด และมีอัตราไหลคงที่ ดูแลง่าย แต่ต้องคุมอัตราไหล และสอบเทียบด้วยสารฆ่าเชื้อชนิดเดียวกับที่ใช้จริง
เครื่องวัด DPD แบบพกพา ทำปฏิกิริยาสีกับน้ำยา DPD แล้ววัดค่าการดูดกลืนแสง ตรวจยืนยันค่าและใช้เป็นค่าอ้างอิงสอบเทียบเซนเซอร์ วัดเป็นครั้ง ๆ ไม่ต่อเนื่อง และต้องเติมไกลซีนเพื่อตัดการรบกวนจากคลอรีน
เซนเซอร์ ORP วัดศักย์ออกซิเดชันรีดักชันรวมของน้ำ ดูแนวโน้มอำนาจการฆ่าเชื้อโดยรวม ไม่ให้ค่าเป็น mg/L และไม่จำเพาะต่อ ClO2

ทำไมต้องเติมไกลซีนเมื่อวัดด้วย DPD

เครื่องผลิต ClO2 บางแบบมีคลอรีนอิสระปนออกมาด้วย และน้ำยา DPD ทำปฏิกิริยากับทั้งคลอรีนและ ClO2 การเติมไกลซีนก่อนวัดจะจับคลอรีนอิสระไว้ ทำให้ค่าที่อ่านได้เป็นของ ClO2 จริง หากข้ามขั้นตอนนี้ ค่าจะสูงเกินจริง และทำให้สอบเทียบ เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ ผิดไปทั้งระบบ

05

ติดตั้ง เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ อย่างไรให้ค่าแม่นยำ

ClO2 ระเหยง่ายและไวต่อแสง ค่าที่ เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ อ่านได้จึงขึ้นกับการติดตั้งมากพอ ๆ กับคุณภาพของตัวเซนเซอร์

  1. ใช้โฟลว์เซลล์และคุมอัตราไหลให้คงที่: เซนเซอร์แบบแอมเพอโรเมตริกไวต่ออัตราไหล ควรมีวาล์วปรับและสวิตช์ตรวจการไหลของน้ำ
  2. เก็บตัวอย่างจากจุดที่ผสมเข้ากันแล้ว: ห่างจากจุดเติมสารพอให้ ClO2 กระจายทั่ว ตามระยะที่ผู้ผลิตแนะนำ
  3. ท่อตัวอย่างสั้นและทึบแสง: ท่อยาวหรือท่อใสทำให้ ClO2 ระเหยและสลายตัวก่อนถึงเซนเซอร์ ค่าที่อ่านได้จะต่ำกว่าจริง
  4. กำจัดฟองอากาศ: ฟองที่เกาะผิวขั้วไฟฟ้าหรือเมมเบรนทำให้ค่าแกว่ง
  5. วัด pH และอุณหภูมิร่วมด้วย: ใช้ชดเชยอุณหภูมิและติดตามสภาพน้ำที่มีผลต่อการฆ่าเชื้อ
  6. ตรวจยืนยันด้วย DPD ตามรอบ: เทียบกับค่า DPD แบบเติมไกลซีนตามคู่มือผู้ผลิต เช่น สัปดาห์ละครั้ง และสอบเทียบเมื่อค่าคลาดเกินเกณฑ์
  7. ทำความสะอาดขั้วไฟฟ้าตามคู่มือ: คราบตะกรันหรือไขมันจากน้ำล้างวัตถุดิบทำให้ความไวของเซนเซอร์ลดลง

RECOMMENDED PRODUCT

เครื่องมือจาก E-POWER สำหรับตรวจยืนยันค่าคลอรีนไดออกไซด์

Lohand LH-M900 Portable Multiparameter Water Quality Analyzer

เครื่องวัดคุณภาพน้ำแบบพกพาหลายพารามิเตอร์ วัดคลอรีนไดออกไซด์ คลอรีนอิสระคงเหลือ คลอรีนรวม และโอโซนได้ในเครื่องเดียว เหมาะสำหรับตรวจยืนยันค่าของเซนเซอร์ออนไลน์ เก็บตัวอย่างจากจุดต่าง ๆ ในโรงงาน และใช้เป็นค่าอ้างอิงในการสอบเทียบ

06

ระบบควบคุมการโดสคลอรีนไดออกไซด์อัตโนมัติจาก E-POWER

เมื่อได้ค่าจาก เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ แล้ว ขั้นต่อไปคือใช้ค่านั้นควบคุมเครื่องผลิตและปั๊มโดสอัตโนมัติ ให้ค่าคงเหลืออยู่ในช่วงเป้าหมายตลอดกะการผลิต

เส้นทางการควบคุม

เซนเซอร์ ClO2 + มิเตอร์วัดอัตราไหล
→
PLC ควบคุมแบบ PID
→
ปั๊มโดส / เครื่องผลิต ClO2
→
Dashboard + LINE
  1. อ่านค่าเซนเซอร์: เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ pH อุณหภูมิ และอัตราไหลของน้ำ ผ่าน RS485 Modbus-RTU หรือ 4-20mA
  2. ควบคุมการโดสแบบ PID: EM300 FlowPLC (Node-RED) หรือ Haiwell PLC ปรับอัตราปั๊มโดสตามค่าที่วัดได้ ร่วมกับสัญญาณอัตราไหล เพื่อให้ตอบสนองทันเมื่อกำลังการผลิตเปลี่ยน
  3. ระบบป้องกัน (Interlock): หยุดโดสอัตโนมัติเมื่อไม่มีน้ำไหลผ่าน หรือเมื่อค่าสูงเกินขีดจำกัดที่ตั้งไว้
  4. Dashboard และแจ้งเตือน: ดูค่าแบบเรียลไทม์และย้อนหลัง พร้อมแจ้งเตือนผ่าน LINE หรือ Telegram เมื่อค่าต่ำหรือสูงเกินเกณฑ์
  5. บันทึกข้อมูลอัตโนมัติ: เก็บค่าทุกนาทีเป็นหลักฐานการติดตามจุดควบคุม ลดงานจดบันทึกด้วยมือ และพร้อมใช้ตอนตรวจประเมิน GMP และ HACCP

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์

คลอรีนไดออกไซด์ต่างจากคลอรีนทั่วไปอย่างไร?

ClO2 ไม่แตกตัวตาม pH จึงฆ่าเชื้อได้ดีในช่วง pH กว้าง ไม่ทำปฏิกิริยากับแอมโมเนีย และแทบไม่สร้างไตรฮาโลมีเทน แต่ต้องผลิตที่หน้างานและต้องคุมสารพลอยได้คลอไรต์และคลอเรต

เซนเซอร์วัดคลอรีนอิสระใช้วัดคลอรีนไดออกไซด์ได้ไหม?

ไม่ควรใช้แทนกันโดยตรง ต้องเลือกรุ่นที่ผู้ผลิตระบุว่ารองรับ ClO2 และสอบเทียบด้วย ClO2 ที่ใช้งานจริง มิฉะนั้นค่าที่อ่านได้จะคลาดเคลื่อน

ค่าคลอรีนไดออกไซด์ในน้ำล้างผักควรเป็นเท่าไหร่?

ขึ้นกับชนิดวัตถุดิบและผลการทดสอบประสิทธิภาพของแต่ละโรงงาน ตัวอย่างข้อกำหนดของ US FDA จำกัดค่าคงเหลือในน้ำล้างผักผลไม้ไว้ไม่เกิน 3 ppm

ใช้เซนเซอร์ ORP แทน เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ ได้ไหม?

ไม่ได้ ORP บอกแนวโน้มอำนาจการฆ่าเชื้อโดยรวม แต่ไม่ให้ค่าความเข้มข้นเป็น mg/L จึงใช้ยืนยันค่าตามข้อกำหนดไม่ได้

ต้องสอบเทียบเซนเซอร์บ่อยแค่ไหน?

ควรตรวจเทียบกับค่า DPD แบบเติมไกลซีนตามคู่มือผู้ผลิต เช่น สัปดาห์ละครั้ง และสอบเทียบใหม่เมื่อค่าคลาดเกินเกณฑ์ หรือหลังทำความสะอาดขั้วไฟฟ้า

คลอรีนไดออกไซด์อันตรายไหม?

ในน้ำที่ความเข้มข้นใช้งานปกติปลอดภัยเมื่อควบคุมค่าได้ แต่ก๊าซ ClO2 ที่เข้มข้นระคายเคืองทางเดินหายใจ เครื่องผลิตจึงต้องติดตั้งในพื้นที่ระบายอากาศดีและมีระบบป้องกันการโดสเกิน

ระบบฆ่าเชื้อด้วยคลอรีนไดออกไซด์ยังโดสแบบคาดเดาอยู่หรือเปล่า?

ทีมวิศวกร E-POWER ช่วยออกแบบระบบวัดและควบคุมการโดสคลอรีนไดออกไซด์ ตั้งแต่เลือก เซนเซอร์วัดคลอรีนไดออกไซด์ ติดตั้งโฟลว์เซลล์ เขียนโปรแกรม PID ไปจนถึง Dashboard และการแจ้งเตือนผ่านมือถือ

ปรึกษาทีมวิศวกรทาง LINE @epower info@epower.co.th

โทร. 081-559-5145 · YouTube: Epower Service · TikTok: epowerservice_


บทความที่เกี่ยวข้อง
เว็บไซต์นี้มีการใช้งานคุกกี้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ของท่าน ท่านสามารถอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และ นโยบายคุกกี้
Powered By MakeWebEasy Logo MakeWebEasy