เครื่องตรวจจับควัน (Smoke Detector) มีกี่ประเภท?

เครื่องตรวจจับควัน (Smoke Detector) หรือ เครื่องเตือนควัน (Smoke Alarm) ถือเป็นหนึ่งในอุปกรณ์ Instrument Sensor ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อความปลอดภัยของชีวิตและทรัพย์สิน อุปกรณ์นี้มีความสามารถในการตรวจจับควันที่เกิดจากเหตุเพลิงไหม้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้นได้อย่างแม่นยำ เพื่อส่งสัญญาณเตือนภัยให้ผู้คนในพื้นที่สามารถอพยพและรับมือได้อย่างรวดเร็วก่อนที่ไฟจะลุกลาม

บทความนี้จะพาคุณไปเจาะลึกถึงประเภทและหลักการทำงานของเครื่องตรวจจับควัน เพื่อเป็นข้อมูลในการเลือกใช้ให้เหมาะสมกับระบบ Smart Building และระบบรักษาความปลอดภัยในอุตสาหกรรมของคุณ

การจำแนกประเภทของเครื่องตรวจจับควัน

เราสามารถแบ่งประเภทของเครื่องตรวจจับควันตามหลักการทำงานและวิธีการส่งสัญญาณได้ดังนี้:

1. จำแนกตามหลักการทำงาน (Classification by Principle)

• เครื่องตรวจจับควันแบบไอออไนเซชัน (Ionization Smoke Detector) หลักการทำงานของเซนเซอร์ชนิดนี้ อาศัยแหล่งกำเนิดกัมมันตภาพรังสีขนาดเล็ก (Am241) ที่อยู่ภายในห้องไอออไนเซชัน ซึ่งจะทำให้เกิดประจุบวกและประจุลบ (Ionization) เคลื่อนที่เข้าหาขั้วไฟฟ้า ในสภาวะปกติ กระแสและแรงดันไฟฟ้าภายในห้องนี้จะอยู่ในสภาวะสมดุล แต่เมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้และมีอนุภาคควันลอยเข้าไปในระบบ ควันจะเข้าไปรบกวนการเคลื่อนที่ของประจุไอออน ส่งผลให้กระแสและแรงดันไฟฟ้าเปลี่ยนแปลง เมื่อแรงดันไฟฟ้าเพิ่มขึ้นถึงจุดที่ตั้งค่าไว้ สวิตช์วงจรจะทำงานและส่งสัญญาณแจ้งเตือนภัยทันที

2. เครื่องตรวจจับควันแบบโฟโตอิเล็กทริก (Photoelectric Smoke Detector)

• ภายในเครื่องชนิดนี้จะมี "ห้องวงกตแสง" (Optical Labyrinth) ที่ติดตั้งชุดหลอดส่งและรับสัญญาณแสงอินฟราเรด ในเวลาปกติที่ไม่มีควัน ตัวรับสัญญาณจะไม่สามารถรับแสงที่ส่งออกมาได้ แต่เมื่อควันไฟลอยเข้าไปในห้องวงกต อนุภาคของควันจะทำให้ลำแสงเกิดการหักเหและสะท้อน (Scattering) เข้าสู่ตัวรับสัญญาณ หากวงจรอัจฉริยะประเมินว่าค่าความเข้มของแสงที่ได้รับเกินกว่าเกณฑ์ที่กำหนด อุปกรณ์จะส่งเสียงเตือนภัยทันที (อุปกรณ์ชนิดนี้พัฒนาขึ้นจากหลักการที่ว่า ควันสามารถเปลี่ยนแปลงคุณสมบัติการเดินทางของแสงได้ โดยแบ่งย่อยได้เป็นแบบบังแสงและแบบกระเจิงแสง)

2. จำแนกตามวิธีการส่งสัญญาณ (Classification by Transmission Method)

• แบบใช้สาย ( Wired Smoke Detector ) เครื่องตรวจจับควันประเภทนี้ส่วนใหญ่จะถูกเชื่อมต่อกันเป็นเครือข่ายและต้องใช้แหล่งจ่ายไฟจากภายนอก ข้อดีคือสามารถทำงานร่วมกับระบบ Automation และระบบควบคุมอื่นๆ ในอาคารได้ เช่น การส่งเอาต์พุตรีเลย์ (Relay Output) เพื่อสั่งให้ระบบสปริงเกอร์ฉีดน้ำ หรือส่งสัญญาณเข้าสู่ระบบ Fire Alarm ส่วนกลางเพื่อระงับเหตุได้ทันที
  แบบไร้สาย (Wireless Smoke Detector) เป็นอุปกรณ์แบบทำงานอิสระ (Stand-alone) ใช้พลังงานจากแบตเตอรี่ ข้อดีคือติดตั้งง่ายกว่าแบบใช้สายมาก เนื่องจากไม่ต้องเดินสายไฟ แต่ผู้ใช้งานต้องหมั่นตรวจสอบและเปลี่ยนแบตเตอรี่ ปัจจุบันมีการพัฒนา Smart Smoke Detector ที่รองรับโมดูล WIFI หรือเชื่อมต่อกับ IoT Platform ซึ่งสามารถส่งมอบข้อมูลและแจ้งเตือนผ่านสมาร์ทโฟนได้แม้จะติดตั้งแบบแยกอิสระก็ตาม

4 รูปแบบ เครื่องตรวจจับควัน ที่นิยมใช้ในตลาดปัจจุบัน

• เครื่องเตือนควันแบบอิสระ (Independent Smoke Alarm): ไม่ต้องเดินสายไฟ ใช้แบตเตอรี่ ติดตั้งง่าย
• เครื่องเตือนควันแบบระบบบัส (Bus Smoke Alarm): เชื่อมต่อกันด้วยสายสัญญาณชุดเดียว สามารถระบุตำแหน่ง (Address) ที่เกิดเหตุได้แม่นยำ
• เครื่องเตือนควันแบบหลายสาย (Multi-line / Conventional Smoke Alarm): ระบบดั้งเดิมที่ต้องเดินสายแยกแต่ละโซน
• เครื่องเตือนควันแบบรีเลย์ (Relay Smoke Alarm): มีการส่งสัญญาณ Output เพื่อไปทริกเกอร์อุปกรณ์หรือระบบอื่นต่อ

ทำไม Photoelectric Sensor จึงเป็นที่นิยมที่สุด?

ในปัจจุบัน เครื่องเตือนควันส่วนใหญ่มักออกแบบโดยใช้หลักการ โฟโตอิเล็กทริก (Photoelectric) เนื่องจากทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพในการตรวจจับกลุ่มควันหนาแน่น

การทำงานพื้นฐาน: โดยธรรมชาติของควันไฟจะลอยตัวสูงขึ้น เมื่อควันลอยไปสัมผัสเพดานและเข้าไปด้านในของตัวเซนเซอร์ อนุภาคควันจะทำให้ลำแสงกระเจิงไปโดนเซนเซอร์รับแสง ยิ่งควันหนาแน่น แสงก็ยิ่งกระเจิงมาก เมื่อถึงระดับอันตราย กริ่งภายในจะส่งเสียงเตือน พร้อมกันนั้น เซนเซอร์จะแปลงสัญญาณแสงเป็นสัญญาณไฟฟ้าเพื่อส่งต่อไปยัง ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้อัตโนมัติ (Automatic Fire Alarm System)

เครื่องตรวจจับควันไม่เพียงแต่เป็นส่วนสำคัญของระบบแจ้งเตือนไฟไหม้เท่านั้น แต่ยังเป็นหลักประกันความปลอดภัยในสถานที่ทำงานและที่อยู่อาศัย ช่วยให้เราตรวจพบอันตรายได้ทันเวลา ส่งเสียงเตือนที่ดังชัดเจนเพื่อให้ผู้อยู่ในเหตุการณ์อพยพและขอความช่วยเหลือได้อย่างรวดเร็ว ลดทอนความสูญเสียได้อย่างมหาศาล

ต่อยอดความปลอดภัยด้วย เซนเซอร์อุตสาหกรรม (Industrial Sensors) จาก E-Power

นอกจากเซนเซอร์ตรวจจับควันแล้ว ในระบบ Smart Factory และ Smart Building ยังจำเป็นต้องใช้เซนเซอร์อีกหลายประเภทเพื่อควบคุมสภาพแวดล้อม เช่น เซนเซอร์วัดอุณหภูมิ, เซนเซอร์ตรวจจับก๊าซพิษ, และเซนเซอร์วัดคุณภาพอากาศ หากคุณกำลังมองหา Instrument Sensor คุณภาพสูงสำหรับการวางระบบ Automation

สามารถติดต่อผู้เชี่ยวชาญจาก E-Power Service ได้ที่:

• Website: www.epower.co.th
• Line Official: @epower
• Hotline: 081-559-5145