ORP คืออะไร และใช้ควบคุมการฆ่าเชื้อในน้ำอย่างไรให้พอดี

อัพเดทล่าสุด: 15 ก.ค. 2026

21 ผู้เข้าชม

ORP (Oxidation-Reduction Potential) หรือ ศักย์ไฟฟ้าออกซิเดชัน-รีดักชัน คือค่าที่บ่งบอกถึง ความสามารถของน้ำในการรับหรือให้อิเล็กตรอน วัดเป็นหน่วย มิลลิโวลต์ (mV) ค่า ORP ที่เป็นบวกสูง หมายความว่าน้ำมีฤทธิ์ออกซิไดซ์แรง สามารถทำลายเชื้อโรค แบคทีเรีย และไวรัสได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ทำไม ORP จึงสำคัญกว่าการวัดแค่คลอรีน?

หลายคนคุ้นเคยกับการตรวจวัดปริมาณคลอรีนในน้ำ (Cl₂) แต่ คลอรีนปริมาณเดิมอาจฆ่าเชื้อได้ไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับค่า pH ของน้ำ อุณหภูมิ และสารปนเปื้อนที่มีอยู่

ORP แก้ปัญหานี้ได้ เพราะ ORP วัด ผลลัพธ์จริง ว่าน้ำมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อได้มากน้อยเพียงใด ณ ขณะนั้น ไม่ใช่แค่ปริมาณสารเคมีที่ใส่ลงไป

พารามิเตอร์	วัดอะไร	ข้อจำกัด
คลอรีนอิสระ (Free Cl₂)	ปริมาณสารเคมี	ไม่สะท้อนประสิทธิภาพจริงเมื่อ pH สูง
pH	ความเป็นกรด-ด่าง	บอกสภาพน้ำ แต่ไม่บอกฤทธิ์ฆ่าเชื้อ
ORP	ฤทธิ์ออกซิไดซ์จริง	สะท้อนประสิทธิภาพการฆ่าเชื้อได้ดีที่สุด

ค่า ORP มาตรฐานสำหรับการใช้งานแต่ละประเภท

การกำหนดค่า ORP เป้าหมายขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของการใช้น้ำ ตารางด้านล่างรวบรวมค่าอ้างอิงที่ใช้กันในอุตสาหกรรม:

ประเภทการใช้งาน	ค่า ORP เป้าหมาย (mV)	หมายเหตุ
น้ำดื่ม / น้ำประปา	+650 ถึง +750	WHO และ EPA แนะนำขั้นต่ำ +650 mV
สระว่ายน้ำ	+700 ถึง +750	ใช้ร่วมกับ pH 7.2–7.6
ระบบบำบัดน้ำเสีย	+400 ถึง +600	ขึ้นกับมาตรฐานระบาย
เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ (บ่อกุ้ง/ปลา)	+200 ถึง +350	ค่าสูงเกินไปเป็นอันตรายต่อสัตว์น้ำ
อุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม	+750 ถึง +850	เพื่อการฆ่าเชื้อในกระบวนการผลิต
น้ำโอโซน (Ozone Water)	+800 ถึง +1000	ฆ่าเชื้อแรงมาก ต้องควบคุมพิเศษ

ORP กับค่า pH — ทั้งคู่ต้องควบคุมร่วมกัน

ค่า ORP และค่า pH มีความสัมพันธ์โดยตรง โดยเฉพาะเมื่อใช้คลอรีนเป็นสารฆ่าเชื้อ

เมื่อ pH สูงขึ้น (ด่างมาก) → คลอรีนเปลี่ยนเป็น Hypochlorite (OCl⁻) → ฤทธิ์ฆ่าเชื้อลดลง → ORP ลดลง
เมื่อ pH ต่ำลง (กรดมาก) → คลอรีนเป็น Hypochlorous Acid (HOCl) → ฤทธิ์ฆ่าเชื้อสูงขึ้น → ORP สูงขึ้น

ตัวอย่าง: น้ำที่ใส่คลอรีน 3 ppm ที่ pH 7.0 อาจมี ORP สูงถึง +750 mV แต่น้ำเดิมที่ pH 8.5 อาจมี ORP เพียง +500 mV ซึ่งอาจไม่เพียงพอสำหรับการฆ่าเชื้อ

สูตรการควบคุมที่ถูกต้อง:

ควบคุม ORP + ควบคุม pH → การฆ่าเชื้อที่สมบูรณ์แบบ

ระบบอัตโนมัติสมัยใหม่จะใช้ทั้ง ORP Sensor และ pH Sensor พร้อมกัน เพื่อสั่งการเติมคลอรีนและกรด/ด่างได้อย่างแม่นยำ

วิธีวัดค่า ORP — เซนเซอร์และอุปกรณ์

เซนเซอร์ ORP ทำงานอย่างไร?

ORP Sensor หรือ Redox Electrode ทำงานโดยใช้ขั้วไฟฟ้าแพลทินัมหรือทองคำที่จุ่มอยู่ในน้ำ วัดความต่างศักย์ไฟฟ้าเทียบกับขั้วอ้างอิง (Reference Electrode) เช่น Ag/AgCl แล้วแปลงเป็นค่า mV ที่แสดงผลบนหน้าจอหรือส่งสัญญาณ 4–20 mA ไปยังระบบควบคุม

ประเภทเซนเซอร์ที่นิยมใช้

1. เซนเซอร์แบบ Inline (ติดตั้งในท่อ)

เหมาะสำหรับระบบที่ต้องวัดต่อเนื่อง 24/7
ไม่ต้องหยุดกระบวนการผลิตเพื่อสุ่มตัวอย่าง
ส่งสัญญาณ 4–20 mA / RS-485 Modbus ได้โดยตรง

2. เซนเซอร์แบบ Submersible (จุ่มในบ่อ)

เหมาะสำหรับบ่อบำบัดน้ำเสีย บ่อกุ้ง หรือถังเก็บน้ำขนาดใหญ่
ทนทานต่อสภาพแวดล้อมกลางแจ้ง กันน้ำ IP68

3. Portable ORP Meter

ใช้ตรวจสอบภาคสนาม หรือ Calibration เซนเซอร์ออนไลน์

ระบบควบคุม ORP อัตโนมัติทำงานอย่างไร?

ระบบควบคุม ORP แบบอัตโนมัติในอุตสาหกรรมมักประกอบด้วย 3 ส่วนหลัก:

1. ส่วนวัด (Sensing Layer)

ORP Sensor + pH Sensor ติดตั้งในจุดที่เหมาะสม
ส่งข้อมูลแบบ Real-time ผ่าน 4–20 mA หรือ Modbus RTU/TCP

2. ส่วนควบคุม (Control Layer)

PLC (เช่น LicOS EC201S จาก E-Power) รับค่าจากเซนเซอร์
เปรียบเทียบกับ Setpoint ที่กำหนด
สั่งเปิด-ปิด Dosing Pump เพื่อเติมคลอรีนหรือโอโซนอย่างแม่นยำ

3. ส่วนแสดงผล (HMI/SCADA Layer)

แสดงค่า ORP, pH, อุณหภูมิ แบบ Real-time บนจอ HMI หรือ Web Dashboard
แจ้งเตือนผ่าน Line / Telegram เมื่อค่าเกินขอบเขตที่กำหนด
บันทึกข้อมูลลง Google Sheets หรือ Cloud Server

ตัวอย่างการประยุกต์ใช้ ORP Control ในภาคอุตสาหกรรม

ฟาร์มเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ

ในบ่อกุ้งและบ่อปลา ORP เป็นพารามิเตอร์สำคัญในการตรวจสอบ ความสมดุลของระบบนิเวศในน้ำ ค่า ORP ต่ำกว่า +100 mV บ่งชี้ว่าน้ำมีออกซิเจนต่ำและอาจมีก๊าซไข่เน่า (H₂S) สะสม ซึ่งเป็นอันตรายร้ายแรงต่อสัตว์น้ำ ระบบ IoT จาก E-Power สามารถแจ้งเตือนเกษตรกรได้ทันทีผ่านมือถือ

สระว่ายน้ำ

ระบบ ORP Controller ในสระว่ายน้ำจะรักษาค่าให้อยู่ในช่วง +700 ถึง +750 mV โดยอัตโนมัติ ช่วยประหยัดคลอรีนได้ถึง 30–40% เมื่อเปรียบเทียบกับการเติมแบบ Manual และลดปัญหาตาแดงหรือผิวหนังระคายเคืองจากคลอรีนเกิน

โรงงานอาหารและเครื่องดื่ม

ใช้ ORP Monitor เพื่อยืนยัน Critical Control Point (CCP) ตามมาตรฐาน HACCP ว่าน้ำที่ใช้ในกระบวนการผลิตมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อเพียงพอ บันทึกข้อมูลอัตโนมัติสำหรับการตรวจสอบย้อนหลัง

โรงบำบัดน้ำเสีย

ORP ใช้ควบคุมกระบวนการ Nitrification/Denitrification ค่า ORP ที่ต่างกันบ่งบอกถึงช่วงของปฏิกิริยาทางชีวภาพ ช่วยให้ควบคุมกระบวนการได้แม่นยำโดยไม่ต้องรอผลวิเคราะห์ Lab

ตัวอย่างเซนเซอร์ ORP / pH+ORP ที่จำหน่ายบน epower.co.th

1. Supmea SUP-PH6.0 — pH/ORP Meter (รุ่นมาตรฐาน)